Koroner Arter Hastalıgı

Koroner arter hastalığı nedir ?

 

Koroner arter hastalığı kalp kaslarını besleyen atardamarların damar sertliği (ateroskleroz) nedeniyle daralması ve / veya tıkanması sonucu ortaya çıkar.

 

Koroner kalp hastalığı, koroner yetmezlik ve koroner kalp hastalığı deyimleri de koroner arter hastalığı yerine kullanılan benzer terimlerdir. Koroner arter hastalığı erişkinlerde en çok ölüme neden olan hastalıklar arasında birinci sıradadır.

 

Koroner arterler nedir ? Kalbimiz bir pompa gibi kasılıp gevşeyerek vücudumuzda kan dolaşımını sağlar; bu faaliyet için önemli miktarda enerji gerekir. Kalbimiz bu enerjiyi bazı besin maddelerini oksijen varlığında yakarak sağlar. Kalp kasına oksijenden ve besin maddelerinden zengin ?temiz?   kanı getiren yani kalp kasını besleyen damarlara ?koroner damar (koroner arter)? adı verilir. Koroner damarlar bir çeşit atardamardır (arter) ve sol kulakçıktan çıkan ana damarın (aorta) dallarıdır (bu metinde aksi belirtilmedikçe, damar sözcüğü atardamar anlamında kullanılmaktadır).

 

Ateroskleroz / Damar sertliği nedir ?

 

Ateroskleroz (damar sertliği) vücut atardamarlarında görülen bir hastalıktır ve çağımızda çok yaygındır. Ateroskleroz en sık olarak kalp atardamarlarında gelişmekle birlikte beyni, böbreği, gözleri veya bacak kaslarını besleyen atardamarlarda da çok sık görülür. Ateroskleroz atardamarlarda aterom plağı gelişmesi ve damar çeperinin daralması halidir.

 

KOLESTEROL BİRİKİMİ VE DAMAR SERTLİĞİ

ateroskleroz damar sertligi fak

 

Ateroskleroz sonucu koroner damarlardaki daralmaya veya tıkanmaya bağlı olarak kalp kasına gereken miktarda kan ulaşamaz. Bu durumda kalp kasının gereksinim duyduğu oksijen ve dolayısıyla enerji karşılanamayacağı için kalp kası işlevini yerine getirmez; hasar görür  ve bu hasara bağlı ciddi belirtiler ve hastalıklar ortaya çıkar.  Sonuçta etkilenen organa göre kalp krizi (enfarktüs), felç, böbrek yetmezliği veya görme kaybı gibi ciddi hastalıklar ortaya çıkabilir.

 

KALP KRİZİ NASIL OLUŞUR ?

kalp krizi fak

 

Koroner arter hastalığı en sık kimlerde olur ?

 

Damar sertliği ve buna bağlı koroner kalp hastalığı belirli durumların varlığı halinde daha sık gelişir. Damar sertliğinin gelişme olasılığını artıran yani damar sertliğini davet eden bu durumlara  ?risk faktörleri?  denir. Risk faktörlerinin bir kısmı kişinin genetik yapısından, ailesinden kaynaklanır; bu nedenle pratik olarak ?değiştirilemeyen risk faktörleri?  adıyla anılır. Bazı risk faktörleri ise, düzeltilebilir, önlenebilir / iyileştirilebilir durumlardır; bunlara  ?değiştirilebilen risk faktörleri? denir.

 

Kişinin taşıdığı risk faktörlerinin sayısı arttıkça haliyle kalp hastalığı riski de o kadar artmaktadır. Bu nedenle ?düzeltilebilen?  risk faktörlerinin farkına varılması ve önlenmesi / tedavi edilmesi kalp hastalığından korunmada en önemli yoldur. Sigaranın bırakılması, hipertansiyonun ve kolesterol yüksekliğinin tedavi edilmesi ve düzenli spor yapılması ile kalp hastalığı riskinin ve kalp hastalığından ölümlerin ciddi oranda azaltılabileceği kanıtlanmıştır.

 

Koroner arter hastalığının seyri nasıldır ?

 

Koroner kalp hastalığı yıllarca hiçbir belirti vermeden sessiz seyredebilir. Bunun dışında esas olarak üç şekilde kendini gösterebilir:

 

  1. Koroner arterlerde uzun sürede gelişen daralmaların yol açtığı kronik hastalık hali.
  2. Koroner arterlerde ani bir tıkanma sonucu kalp kası hasarına / kas ölümüne neden olan kalp krizi.
  3. Ani ölüm veya yaşamsal ritim bozuklukları.

 

Dikkat: Kalp krizi ve ani ölüm, daha önce kronik yakınmaları ve dolayısıyla koroner hastalık tanısı veya şüphesi olan kişilerde sonradan ortaya çıkabileceği gibi, daha önce hiç bir yakınması olmayan ve ?sağlıklı? bilinen kişilerde hastalığın ilk ve talihsiz bir işareti olabilir.

 

1. Koroner arterlerde uzun sürede ve yavaş gelişen daralma hali:

 

Günlük yaşamda herhangi bir hareketle, fiziksel iş, spor sırasında veya ruhsal stres halinde kalbimizin işyükü artar; kalbimiz daha hızlı ve daha kuvvetli kasılmaya başlar. Bu artmış işyükü daha fazla oksijen ve besin maddesinin arterler yoluyla kalp kasına taşınmasıyla karşılanır. Bunun için normal koroner arterler genişler ve kalp kasına daha fazla kan taşınır. Ancak damar sertliği (ateroskleroz) nedeniyle daralan arterlerde kan akımında daha fazla artış sağlanamaz. Artmış gereksinim (hareket, iş, spor, stres vb) sırasında kalp kasının oksijensiz kalması halinde, tıp dilinde ?angina pektoris? ismi verilen göğüs ağrısı ortaya çıkar.

 

Angina pektoris nedir ? Koroner arterlerdeki daralma sonucu kalbin yeterli oksijen alamadığı anlarda hissedilen göğüs ağrısına tıp dilinde  ?angina pektoris? denir. Bu ağrı hastalar tarafından ?göğüste sıkışma?, ?yanma? veya ?baskı-basınç? hissi olarak tarif edilir. Angina çoğunlukla kalbin oksijen ihtiyacının arttığı yürüme, yokuş-merdiven çıkma, egzersiz veya duygusal stres sırasında görülür.

 

2. Kalp krizi, koroner damarda ani tıkanma sonucu gelişen enfarktüs hali:

 

Kalp krizi kalbi besleyen atardamarların veya dallarının ani tıkanması sonucu o bölgedeki kalp kasının canlılığını yitirmesi halidir.

 

Kalp krizi nasıl gelişir? Koroner arterler çok büyük çoğunlukla damar sertliği (ateroskleroz) sonucunda damar içinde oluşan veya çok seyrek olarak başka yerlerden kopup gelen pıhtılarla aniden tıkanabilirler. Pıhtı ateroskleroz plağı üzerinde kanama veya ülserleşmeye bağlı olarak gelişir. Kandaki pıhtılaşma hücreleri plağın üzerindeki ülserli alanda veya kanamanın olduğu yerde toplanıp birikerek burada bir tıkaç oluşturur. Atardamar tıkandığında pıhtının ilerisindeki damar ağına ve o damarların beslediği kalp kasına (miyokard) oksijenden zengin kan ulaştırılamaz. Bu pıhtı tıkacı vücudun pıhtı eritici sistemi tarafından zamanında eritilemez veya gereken tedavi yapılamazsa damarın beslediği yerdeki kalp kası birkaç saat içinde canlılığını yitirir. Bu duruma kalp krizi (infarktüs; miyokard infarktüsü) ismi verilir.

 

Tıkanan damarın büyüklüğü ve tıkanmanın yerine göre kalp kasındaki hasarın derecesi farklılık gösterir; büyük bir damar hemen başından tıkanırsa haliyle daha geniş bir kas kütlesi canlılığını yitirir; ve kalpteki hasar da buna bağlı olarak daha fazla olur.

 

Kalp krizinin belirtileri nelerdir ? Kalp krizinin belirtisi sıklıkla yukarıda tanımlanan angina niteliğinde bir ağrıdır. Ağrı, niteliği ve vücuttaki yeri itibarıyla anginaya benzer; ancak daha şiddetlidir ve daha uzun sürer. Eforla ilişkisi yoktur; istirahat halinde de başlayabilir. Eforla gelen kronik angina ağrısı genellikle dinlenmekle veya nitrat tabletleri veya spreyi almakla geçerken, infarktüse bağlı angina ağrısı çok daha şiddetlidir ve dinlenmekle veya söz konusu ilaçları almakla fazla hafiflemez; geçmez. Beraberinde terleme, bulantı, bazen kusma olabilir.

 

Ancak kalp krizi bu ağrı dışında başka şekillerde işaret verebilir. Göğüste veya karında sıkıntı, dolgunluk veya baskı hissi gibi yakınmalar kalp krizi işareti olabilir. Hatta bazen hazımsızlığa benzeyen yakınmalara neden olabilir. Bazı seyrek hallerde, kalp krizi felç benzeri bir tabloya da yol açabilir.

 

Hiç de az olmayarak kalp krizi herhangi önemli bir belirti vermeden gelişebilir. Kalp krizi geçirmiş olduğu bilinen hastaların yaklaşık yarısı bu durumdan haberdar olmayabilir. Bu hastaların bazılarında gerçekten herhangi bir yakınma olmamış, bazılarında da müphem bazı yakınmalar hastalar tarafından fark edilmemiş olabilir.

 

3. Koroner arter hastalığına bağlı ani ölüm ve bazı ciddi ritim bozuklukları hali:

 

Koroner arter hastalığı olan kişilerde ani ölüm riski nispeten daha yüksektir. Ani ölüm bazen hastalığın ilk işareti olabilir; bazen de önceden hastalığı bilinen veya kalp krizi geçiren kişilerde olabilir. Ani ölüm, çok büyük oranda ani ritim bozukluklarına bağlıdır. Bu ritimler kalbin karıncıklarından kaynaklanan ve ?ventriküler taşikardi? veya ?ventriküler fibrilasyon" adı verilen, çok hızlı ritimlerdir. Çok yüksek hız ve verimsiz kas titreşimleri nedeniyle kalp kan pompalama görevini etkin bir şekilde yapamaz ve vücutta kan dolaşımı pratik olarak hemen durur. Kendiliğinden sonlanmaz veya bir kaç dakika içinde müdahale edilmezse kişi yaşamını kaybeder.